Μεθοδολογία

Στάδιο 1

Εντοπισμός από YouTube/RSS

Οι πηγές παρακολουθούνται μέσω καναλιών YouTube και ροών RSS. Κάθε νέο στοιχείο καταγράφεται με ώρα λήψης, διάρκεια και την πηγή προέλευσής του.

Στάδιο 2

Απομαγνητοφώνηση

Ο ήχος και το βίντεο μετατρέπονται σε κείμενο με χρονοσήμανση κάθε εκφώνησης, ώστε κάθε ισχυρισμός να παραπέμπει στο σημείο που ειπώθηκε. Χρησιμοποιούνται οι υπότιτλοι του YouTube όπου υπάρχουν, αλλιώς μοντέλο αναγνώρισης ομιλίας. Όταν ένα απόσπασμα προέρχεται από αυτόματους υπότιτλους ή μοιάζει αλλοιωμένο από την απομαγνητοφώνηση, συντάκτης συγκρίνει τη διατύπωσή του με την εγγραφή πριν από τη δημοσίευση.

Στάδιο 3

Απόδοση ομιλητή

Ένα γλωσσικό μοντέλο αποδίδει κάθε εκφώνηση στο πρόσωπο που παρακολουθούμε, στον παρουσιαστή ή σε άλλον ομιλητή. Ελέγχονται μόνο οι εκφωνήσεις που αποδόθηκαν στο ίδιο το πρόσωπο· σε άρθρα, μόνο όσα του αποδίδονται μέσα σε εισαγωγικά.

Στάδιο 4

Εξαγωγή ισχυρισμών

Ένα γλωσσικό μοντέλο απομονώνει από το κείμενο τους ελέγξιμους ισχυρισμούς: δηλώσεις για αριθμούς, γεγονότα ή νομοθεσία. Προχωρούν σε έλεγχο όσοι κρίνονται αρκετά σημαντικοί και ελέγξιμοι. Οι γνώμες, οι υποσχέσεις και οι προβλέψεις δεν ελέγχονται. Κάθε απόσπασμα αναζητείται αυτούσιο στο κείμενο της πηγής· όταν δεν βρίσκεται, δεν δημοσιεύεται πριν ο συντάκτης συγκρίνει τη διατύπωσή του με την πηγή.

Στάδιο 5

Επαλήθευση με επίσημες πηγές και ελληνικούς ελεγκτές γεγονότων

Για κάθε ελέγξιμο ισχυρισμό, ένα γλωσσικό μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης αναζητά και διαβάζει πηγές: στατιστικές σειρές της Eurostat, της ΕΚΤ, του ΟΟΣΑ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, πράξεις της Δι@ύγειας, το δίκαιο της ΕΕ, ονομαστικές ψηφοφορίες της Βουλής μέσω του Vouliwatch, σελίδες επίσημων φορέων και ελέγχους αναγνωρισμένων ελληνικών ελεγκτών γεγονότων. Προτείνει ετυμηγορία με αυτολεξεί αποσπάσματα. Η πρόταση μετρά μόνο αν ένα απόσπασμα από επίσημη πηγή ή ελεγκτή γεγονότων βρεθεί στη σελίδα που διαβάστηκε στον ίδιο έλεγχο· αλλιώς γίνεται «Μη επαληθεύσιμο». Καμία πρόταση δεν δημοσιεύεται χωρίς απόφαση συντάκτη.

Στάδιο 6

Έλεγχος σύνταξης

Συντάκτης εξετάζει την πρόταση: τα στοιχεία, τη διατύπωση, τις πηγές και την τεκμηρίωση. Μπορεί να την εγκρίνει όπως είναι, να αλλάξει την ετυμηγορία, τη σύνοψη, την ανάλυση και τις πηγές, ή να μη δημοσιεύσει τον έλεγχο. Ο κανόνας των πηγών δεσμεύει και τη δική του απόφαση. Όταν καταλήγει σε άλλη ετυμηγορία από αυτή που πρότεινε το σύστημα, καταγράφει υποχρεωτικά τον λόγο στο αρχείο της σύνταξης. Καμία ετυμηγορία δεν δημοσιεύεται αυτόματα.

Στάδιο 7

Δημοσίευση

Δημοσιεύονται η ετυμηγορία, η σύνοψη, η ανάλυση και οι πηγές. Τη σύνοψη και την ανάλυση τις γράφει το σύστημα, εκτός αν τις ξαναγράψει ο συντάκτης. Η σελίδα ενός ελέγχου δείχνει πάντα την έκδοση που δημοσίευσε ο συντάκτης. Κάθε μεταγενέστερη αλλαγή στην ετυμηγορία, τη σύνοψη, την ανάλυση, τις πηγές ή τη φράση δημοσιεύεται στην ίδια σελίδα με ημερομηνία και σημείωση του συντάκτη για την αλλαγή. Ένας έλεγχος αποσύρεται μόνο με δημόσια αιτιολογία: η σελίδα του μένει, με την ημερομηνία και τον λόγο στη θέση της ετυμηγορίας.

Τεχνητή νοημοσύνη

Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης

Το Elenchos χρησιμοποιεί μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης τρίτων παρόχων για να εντοπίζει, να απομαγνητοφωνεί και να αναλύει δηλώσεις, και για να γράφει το πρώτο σχέδιο κάθε ελέγχου. Τη δημοσίευση την αποφασίζει πάντα η σύνταξη.

Εντοπισμός

Ένα γλωσσικό μοντέλο κρίνει, από τον τίτλο και την περιγραφή ενός νέου βίντεο, αν είναι συνέντευξη, ομιλία ή δήλωση προσώπου που παρακολουθούμε.

Απομαγνητοφώνηση

Χρησιμοποιούνται οι υπότιτλοι του YouTube όπου υπάρχουν, αλλιώς μοντέλο αναγνώρισης ομιλίας.

Ομιλητές και ισχυρισμοί

Ένα γλωσσικό μοντέλο αποδίδει κάθε εκφώνηση στον ομιλητή της και απομονώνει τους ελέγξιμους ισχυρισμούς.

Επαλήθευση

Ένα γλωσσικό μοντέλο αναζητά και διαβάζει πηγές, προτείνει ετυμηγορία και γράφει το πρώτο σχέδιο της σύνοψης και της ανάλυσης.

Συνέπεια

Ένα γλωσσικό μοντέλο επισημαίνει πιθανές αντιφάσεις με άλλες δηλώσεις του ίδιου προσώπου. Δημοσιεύονται μόνο όσες επιβεβαιώσει η σύνταξη.

Το αν μια πρόταση στηρίζεται σε πηγή δεν το κρίνει το μοντέλο αλλά ένας κανόνας στον κώδικα. Μετρά μόνο επίσημη πηγή ή έλεγχος αναγνωρισμένου ελεγκτή γεγονότων που το σύστημα διάβασε πράγματι στον ίδιο έλεγχο, με αυτολεξεί απόσπασμα που βρέθηκε στη σελίδα. Αλλιώς η πρόταση γίνεται «Μη επαληθεύσιμο».

Καμία ετυμηγορία δεν δημοσιεύεται χωρίς έγκριση συντάκτη. Ο συντάκτης μπορεί να αλλάξει την ετυμηγορία, τη σύνοψη, την ανάλυση και τις πηγές, ή να μη δημοσιεύσει τον έλεγχο. Όσα δεν ξαναγράψει δημοσιεύονται όπως τα έγραψε το μοντέλο.

Όταν η σύνταξη καταλήγει σε άλλη ετυμηγορία από αυτή που πρότεινε ο αυτόματος έλεγχος, η σελίδα του ελέγχου το σημειώνει.

Τα μοντέλα διαβάζουν μόνο δημόσιο υλικό: εγγραφές, άρθρα και πηγές. Τα αιτήματα διόρθωσης και τα στοιχεία των αναγνωστών δεν στέλνονται σε μοντέλο.

Ετυμηγορίες

Οι πέντε ετυμηγορίες

Ακριβές

Τα στοιχεία των πηγών επιβεβαιώνουν τη δήλωση. Για αριθμούς, απόκλιση έως 5% ή εντός της στρογγυλοποίησης της δήλωσης.

Εν μέρει ακριβές

Ο πυρήνας της δήλωσης ισχύει, αλλά ένα ουσιώδες στοιχείο είναι λάθος ή λείπει.

Παραπλανητικό

Τα στοιχεία είναι τεχνικά σωστά, αλλά η διατύπωση δημιουργεί λανθασμένη εντύπωση: άλλη περίοδος, άλλη βάση σύγκρισης ή επιλεκτικός ορισμός.

Ανακριβές

Τα στοιχεία των πηγών διαψεύδουν τη δήλωση.

Μη επαληθεύσιμο

Δεν βρέθηκε επίσημη πηγή ή έλεγχος γεγονότων που να επιβεβαιώνει ή να διαψεύδει τη δήλωση.

Πηγές

Τεκμηρίωση

Καμία ετυμηγορία, εκτός από το «Μη επαληθεύσιμο», δεν δημοσιεύεται χωρίς τουλάχιστον μία επίσημη πηγή ή έλεγχο αναγνωρισμένου ελληνικού ελεγκτή γεγονότων, με αυτολεξεί απόσπασμα που στηρίζει ή αντικρούει τη δήλωση. Το «Ακριβές» χρειάζεται πηγή που επιβεβαιώνει τη δήλωση και το «Ανακριβές» πηγή που τη διαψεύδει· το «Εν μέρει ακριβές» και το «Παραπλανητικό» στηρίζονται σε οποιαδήποτε από τις δύο.

Ο κανόνας ισχύει και για την πρόταση του συστήματος και για την απόφαση του συντάκτη. Στην πρόταση, το απόσπασμα πρέπει να βρεθεί στη σελίδα που διαβάστηκε στον ίδιο έλεγχο. Όταν την πηγή την προσθέτει ο συντάκτης, το απόσπασμα το μεταφέρει ο ίδιος από το έγγραφο.

Οι πηγές παρατίθενται σε κάθε έλεγχο με τον εκδότη, το έγγραφο προέλευσης, τη θέση τους απέναντι στη δήλωση και τη βαθμίδα τους. Το απόσπασμα μιας πηγής δημοσιεύεται μόνο όταν ο αυτόματος έλεγχος το βρήκε στη σελίδα που διάβασε, ή όταν την πηγή την πρόσθεσε ο συντάκτης. Για αριθμούς χρησιμοποιούνται κυρίως οι εναρμονισμένες σειρές της Eurostat και της ΕΚΤ, που περιλαμβάνουν τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της Τράπεζας της Ελλάδος.

Για ό,τι αφορά το κοινοβούλιο — ποιος κατέχει ποια θέση, σε ποια κοινοβουλευτική ομάδα ανήκει και πώς ψήφισε σε ονομαστική ψηφοφορία — χρησιμοποιείται το Vouliwatch, που αναδημοσιεύει τα πρακτικά της Βουλής. Τα στοιχεία αυτά εμφανίζονται στη σελίδα κάθε προσώπου και μετρούν ως πηγή βαθμίδας 1· όπου διαφέρουν από τα πρακτικά, υπερισχύουν τα πρακτικά. Τα δημοσιογραφικά άρθρα του Vouliwatch μετρούν ως βαθμίδα 3, «Τύπος ή ανάλυση».

Πηγές

Βαθμίδες πηγών

Τ1

Επίσημη πηγή, βαθμίδα 1: επίσημη ή πρωτογενής πηγή.

Τ2

Ελεγκτής γεγονότων, βαθμίδα 2: ελεγκτής γεγονότων.

Τ3

Τύπος ή ανάλυση, βαθμίδα 3: τύπος ή θεσμική ανάλυση.

Τ4

Άλλη πηγή, βαθμίδα 4: κάθε άλλη πηγή.

Μόνο οι βαθμίδες 1 και 2 κρίνουν ετυμηγορία· οι υπόλοιπες δίνουν πλαίσιο. Η βαθμίδα μιας πηγής προκύπτει από τη διεύθυνσή της, με βάση το μητρώο πηγών του Elenchos, και δεν την ορίζει ούτε το μοντέλο ούτε ο συντάκτης. Σε ορισμένους φορείς μετρά και το τμήμα του ιστότοπου: τα δελτία τύπου και τα άρθρα ενός επίσημου φορέα παίρνουν χαμηλότερη βαθμίδα από τα δεδομένα του, οπότε ο ίδιος φορέας μπορεί να εμφανίζεται ως «Επίσημη πηγή» σε έναν έλεγχο και ως «Τύπος ή ανάλυση» σε άλλον. Στη λίστα πηγών κάθε ελέγχου η βαθμίδα σημειώνεται με το όνομά της, από «Επίσημη πηγή» έως «Άλλη πηγή».

Διορθώσεις

Διορθώσεις και αιτήματα

Η πολιτική διορθώσεων και αποσύρσεων, και το αρχείο κάθε διόρθωσης που έχει δημοσιευτεί, βρίσκονται στη σελίδα Διορθώσεις.

Πρόσωπα

Στοιχεία ανά πρόσωπο

Στις σελίδες και στις κάρτες των προσώπων μετρούν μόνο οι δημοσιευμένοι έλεγχοι. Το ποσοστό «Ακριβή ή εν μέρει ακριβή» υπολογίζεται μόνο από τους ελέγχους με ετυμηγορία Ακριβές, Εν μέρει ακριβές, Παραπλανητικό ή Ανακριβές.

Το «Μη επαληθεύσιμο» σημαίνει ότι δεν βρέθηκε επίσημη πηγή ή έλεγχος γεγονότων που να επιβεβαιώνει ή να διαψεύδει τη δήλωση. Εμφανίζεται χωριστά και δεν μετρά ποτέ εις βάρος του προσώπου.

Όταν ένα πρόσωπο έχει λιγότερους από 5 ελέγχους με μία από αυτές τις τέσσερις ετυμηγορίες, δεν δημοσιεύεται ποσοστό, μόνο ο αριθμός των ελέγχων.

Οι έλεγχοι δεν είναι δείγμα όλων όσων λέει ένα πρόσωπο. Ελέγχονται οι δηλώσεις που περιέχουν ελέγξιμο ισχυρισμό και εντοπίζονται στις πηγές που παρακολουθούμε, οπότε ο αριθμός τους διαφέρει πολύ από πρόσωπο σε πρόσωπο. Τα στοιχεία δεν συγκρίνουν πρόσωπα μεταξύ τους και δεν αποτελούν κατάταξη.